Odpowiedzialność za fałszywe oświadczenia

Przedsiębiorca już przy zawieraniu umowy  powinien zapewnić sobie możliwości ułatwionej realizacji przysługujących mu roszczeń, gdy twierdzenia drugiej strony okażą się mylące, nieprawdziwe lub niepełne.

 

Co mówi polskie prawo?

Obowiązujące przepisy nie rozstrzygają wprost o charakterze prawnym oświadczeń i zapewnień składanych przy zawieraniu umów sprzedaży udziałów. Niestety wiąże się to z szeregiem trudności, gdyż każdy tego rodzaju zapis wymaga odrębnej, szczegółowej interpretacji na gruncie rozwiązań polskiego prawa cywilnego.

Przyjmuje się, że nieprawdziwe oświadczenia i zapewnienia w zależności od ich konstrukcji mogą powodować odpowiedzialność:

*  kontraktową;

* z tytułu rękojmi za wady udziału;

*  o charakterze gwarancyjnym.

Z kontraktu

W przypadku zastosowania reżimu kontraktowego podstawą odpowiedzialności dłużnika będzie art. 471 k.c. – odpowiedzialność za szkodę na zasadzie winy – patrz ramka. Należy pamiętać, że warunkiem uzyskania rekompensaty będzie w tym przypadku udowodnienie, że w wyniku wadliwych oświadczeń i zapewnień nabywca udziałów poniósł szkodę, konieczne będzie określenie też jej wysokości. Jeśli nie wystąpi szkoda, niesolidny kontrahent uniknie odpowiedzialności.

Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Przykład

Sprzedawca udziałów zapewnia, że na koncie bankowym spółki znajduje się kwota X. Po podpisaniu umowy sprzedaży udziałów okazuje się, że spółka nie ma żadnych środków pieniężnych na koncie. Kwota X została spożytkowana na spłatę wymagalnych zobowiązań wobec kontrahentów oraz zakup maszyn produkcyjnych.  Nie doszło do wystąpienia uszczerbku w stanie majątkowym spółki, gdyż wydatkowane kwoty przyczyniły się do zmniejszenia jej zobowiązań oraz zwiększenia środków trwałych.

Wykorzystanie uprawnień z tytułu rękojmi

Mijające się z prawdą oświadczenia czy zapewnienia mogą być ponadto traktowane jako wady zbywanego udziału. W takim przypadku nabywca może skorzystać z uprawnień przysługujących mu z tytułu rękojmi (art. 556 k.c.) i żądać na tej podstawie obniżenia ceny lub nawet może odstąpić od umowy. Ewentualne obniżenie ceny będzie się odbywać w granicach różnicy pomiędzy wartością udziału obciążonego wadą a pozbawionego takich wad (art. 560 § 1 i 3 k.c).

Przykład

Sprzedawca udziałów zapewnił, że spółka posiada zezwolenie wymagane do prowadzenia działalności, którego faktycznie nie posiadała. Sprzedawca jest zobowiązany do zwrotu kupującemu różnicy wynikłej z zaistniałego zmniejszenia wartości przedsiębiorstwa spółki. Taka rekompensata może się jednak okazać niewystarczająca dla kupującego, który np. nabył spółkę, aby szybko rozszerzyć swoją działalność gospodarczą prowadzoną w zakresie objętym koniecznością uzyskania zezwolenia.

Charakter gwarancyjny

Istniejące dziś  relacje gospodarcze wymagają  coraz częściej, aby oświadczenie czy zapewnienie zostało złożone także przez osobę trzecią w stosunku do transakcji np. spółkę, której udziały są przedmiotem obrotu, innego wspólnika spółki lub członka zarządu, spółkę kontrolującą zbywcę, itp. Rozwiązaniem jest więc stosowanie oświadczeń i zapewnień o charakterze gwarancyjnym. Główną zaletą takiej konstrukcji jest możliwość ukształtowania odpowiedzialności sprzedawcy udziałów lub innej dowolnej osoby w sposób absolutny. W takim przypadku gwarant nie będzie mógł się zasłaniać brakiem wiedzy, szkody czy jego winy w związku z zaistnieniem rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a opisanym w oświadczeniach i zapewnieniach.

W przypadku oświadczeń i zapewnień o charakterze gwarancyjnym warto zastrzec, że ich naruszenie będzie skutkować zapłatą określonej kwoty, co ułatwi dochodzenie należnych z tego tytułu roszczeń. W praktyce nie trzeba będzie udowadniać wystąpienia szkody ani jej wysokości przy żądaniu zapłaty sumy wynikającej z umowy.

Przykład

Spółka i jedyny wspólnik zagwarantowali nabywcy udziałów, że zawarte przez spółkę umowy handlowe o wartości powyżej X euro nie zawierają klauzul, zezwalających kontrahentowi na ich przedterminowe wypowiedzenie lub rozwiązanie w przypadku zmiany udziałowca spółki. Ponadto spółka i jedyny wspólnik zapewnili nabywcę, że w przypadku nieprawdziwości ich oświadczenia solidarnie zapłacą określoną sumę pieniężną. Jeśli dojdzie do naruszenia zapewnienia, nabywca może dochodzić zapłaty ustalonej kwoty bez względu na to, czy poniósł z tego tytułu szkodę. W szczególności odpowiedzialność zbywcy nie będzie zależna od stanu wiedzy na temat umów zawieranych przez spółkę.

Oświadczenia i zapewnienia o charakterze gwarancyjnym lepiej zabezpieczają interesy strony, na rzecz której są składane. Jednakże nawet najlepiej skonstruowane oświadczenie czy zapewnienie może okazać się w praktyce bezużyteczne. Aby temu zapobiec, już przy zawieraniu umowy strona powinna zapewnić sobie możliwości ułatwionej realizacji przysługujących jej roszczeń na wypadek, gdy twierdzenia drugiej strony okażą się mylące, nieprawdziwe lub niepełne.

W praktyce gospodarczej coraz bardziej zwiększa się znaczenie zabezpieczeń ustanowionych na korzyść danej strony umowy (zwykle kupującego).  Warto też przypomnieć, że strony mogą jako zabezpieczenia wykorzystać także   inne instytucje prawne takie jak:

* zastaw cywilny i rejestrowy,

* zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej,

* umowa rachunku zastrzeżonego,

* kaucja gwarancyjna,

* gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa,

* przewłaszczenie na zabezpieczenie,

* pełnomocnictwo do kont bankowych,

* poręczenie.

Do dyspozycji stron pozostają też instrumenty, które ułatwiają przeprowadzenie postępowania sądowego i egzekucyjnego, takie jak weksel, dobrowolne poddanie się egzekucji.

Nierzadko dopiero połączenie właściwego oświadczenia czy zapewnienia z dodatkowym zabezpieczeniem pozwala na osiągnięcie celu zamierzonego przez stronę.

Dostęp do porad 24h na dobę

Nasze porady są dostępne przez cały czas, dzięki czemu w każdych okolicznościach masz możliwość zapoznania się z tematyką poszczególnych artykułów.

Sprawy karne, rozwodowe, cywilne

Portal FinansowoPrawny.pl przedstawia porady prawne z zakresu prawa cywilnego, karnego, rodzinnego oraz gospodarczego. Analizujemy każdy przypadek oddzielnie.

Finanse dla każdego

Publikujemy nie tylko porady prawne, lecz także artykuły pomagające rozwiązać problemy finansowe. Nasze teksty pomagają zwykłym Internautom, jak i profesjonalnym księgowym.

Polecamy:

Kancelaria adwokacka Wrocław - Marta Olejnik-Hejne

Umowa o dzieło

Jeśli interesują cię zagadnienia dotyczące umowy o dzieło, sięgnij do publikacji "Umowy o dzieło. Jak się bronić przed atakiem ZUS?"

Informujemy, iż redakcja portalu nie ponosi odpowiedzialności za treść artykułów.